Als jonge jongen in Wageningen viel me op dat er erg veel vervuiling in en op het buitenwater was. De Rijn heette dan ook het riool van Europa. Daar is veel tegen gedaan, nadat de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in 1970 werd ingesteld. De verbetering van de zichtbare waterkwaliteit was overal groot.
We staan nu voor de opgave om de onzichtbare waterkwaliteit te verbeteren. Volgens de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) uit 2000, opgenomen in onze Waterwet, moet al het water in Nederland in 2027 een gezond leefgebied vormen voor de planten en dieren die er thuishoren. Er moet bovendien redelijk eenvoudig drinkwater te maken zijn van het oppervlaktewater. Toch niet echt rare eisen.
Op dit moment halen we nergens de doelen uit die KRW. De concentratie van hardnekkige stoffen, zoals stikstof en fosfaat, en van een aantal zware metalen zijn overal nog te hoog. Dat is een probleem voor de natuur, maar ook voor ons. Mensen bestaan voor meer dan de helft uit water. Vandaar dat zoetwater op aarde zo belangrijk is. Omdat dat vooral opgeslagen zit in wolken en in de bodem, is een goede waterkwaliteit van het beschikbare water essentieel. Voor drinkwater, maar ook voor gebruik in de landbouw en industrie en om te kunnen recreëren.
De laatste Tussenevaluatie KRW uit december laat zien dat er de afgelopen jaren wel degelijk iets is bereikt. In het oppervlaktewater halen we bijna 80 procent van de doelen voor stoffen en in het grondwater ruim 70 procent. Maar door de afgesproken systematiek one out, all out betekent dit dat het water in Nederland in zijn totaliteit nog steeds niet aan de KRW voldoet.
De land- en tuinbouwsector moet verdergaande maatregelen treffen vanwege de blijvende vermesting door nitraat en fosfaat, de uitstroom van metalen en vervuiling door bestrijdingsmiddelen waaronder PFAS. Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW), gestart in 2013, helpt boeren en tuinders om samen met waterschappen en provincies te werken aan verbetering. En ja, ik weet ook wel dat gezonde scepsis op zijn plaats is bij milieumaatregelen vanuit de landbouwsector zelf. Tegelijkertijd zijn zij degene die de investeringen moeten doen.
‘Wat niet in het water terechtkomt, hoeft er ook niet uitgehaald’
Ik wil hier niet over de verkiezingen beginnen. Maar het zou wel helpen als er een kabinet komt dat perspectief biedt waardoor produceren op een schone en veilige manier en met oog op de toekomst loont. Daaraan hebben we op dit moment meer dan aan uitstel of het oprekken van de normen van de KRW. Want wat niet in het water terechtkomt, hoeft er ook niet uitgehaald.
Er zijn nu al veel boeren die het anders, lees schoner, doen. Laten we dat voor de hele sector uitbouwen, zodat de landbouw een kansrijke, duurzame toekomst tegemoet gaat, waarop we allemaal weer trots kunnen zijn. Terwijl we zichtbaar werk maken van onze onzichtbare waterkwaliteit.
